LAPONIA III

LAPONIA II eta LAPONIA I
Abiskon ikusiko genituen aurora borealak. Esan ziguten moduan, Abiskoko parke naturalean ematen ziren baldintzarik hoberenak argi mirezgarri hauek ikusteko: Mendi baten parean zegoen kanpamendua, eta beraz, hodeiek ez zuten zerua estaliko. Aurora boreala ipar hemisferioan esaten zaio eta hegoaldean aurora australa. Beti ere baldintza egokiak eman behar dira: tenperatura oso baxua. Abisko kanpamendua zurezko etxolaz betea zegoen, etxola bakoitzak 20 bat logela zituen, sukaldea eta sauna!

Saunan sartzea eta erlaxatzea izan zen gure lehenengo ideia, baina proposamen erakargarriago bat egin ziguten: Parke naturalaren erdian, lakuaren parean dagoen beste sauna bat bisitatzea eta tenperatura egokira ailegatu ezkero korrika lakura sartzea eta ez izoztuta zegoen ur apurretan murgiltzea. Hasieran sustoa eman zigun baina pentsatu genuen esperientzia errepika ezina zela, eta hori zela gure momentua. Saunarako bidean ez zegoen argirik, ez eta errepiderik. Gidak argi iturri bakarra zeraman. “Zatozte guztiok hona” esan zigun giak “ez zaitezte banatu, edo atzetik gelditu. Pasadan astean beste talde bati oreinandi eme erraldoi bat atera zitzaien”.

Saunara heldu eta berehala sartu ginen, 20 pertsona sauna horretan eta ez zuen berorik egiten! Antza denez, saunan sartu baino 60 minutu lehenago piztu behar da, erabiltzerakoan 60 gradutako tenperatura izan dezan. Ordu erdiz egon ginen tenperaturara egokia lortzeko zain, baina ez ginen 80gradura heldu. 50 gradutan geundenean animatu (edo aspertu) ginen eta guztiok elurretara atera ginen. Esperientzia…. berezia izan zen. Saunatik laku ertzera 200 bat metro zeuden eta inoiz ibilitako 200 metrorik luzeenak izan ziren. Elurra, izotz bihurtuta zegon eta behin eta berriz laprast egiten nuen. Lakura heldu orduko jendeak kontrako bidea egiten zuen. Eskuarekin ura ukitu eta segituan berriz ere saunara bueltatu nintzen. Ez zen espero nuen bezalakoa izan, baina gutxienez barretxo batzuk bota genituen.

Kanpamendura heldu, dutxa bero hartu eta 9etan afaltzen hasi ginen samiei erositako elur-orein haragia. Norbait korrikan sartu zen sukaldean “AURORA BOREAAAAAAAALLL!!!!!!!!!!!” oihukatu eta guztiok ziztu bizian irten ginen kanpora. Egia esan ez zen oso ikusgarria, zeruan hori koloreko argi oso leuna ikusten zen bakarrik. Hori hasiera besterik ez zela esan ziguten eta beraz, 3 ordu eman genituen elurretan benetako kolore eztandaren zain. Baina ez zen horrelakorik gertatu (hau ikusi genuen). Gauerdirako guztiok ohean ginen oso nekatuta eta berriz ere Laponiara bueltatzeko aitzakiarekin: aurora boreala ikustea.

LAPONIA II

LAPONIA I eta LAPONIA III

Kirunan eman genituen egun batzuk, bertako meatzeak ikusi genituen. Hiriaren ekonomia meatzaritzan oinarrituta dago, izan ere, II Gerrate Mundialean garrantzi handia izan zuten. Meatzaritza zela eta hiria azpitik zulatuta dagoenez, hondoratzen hasia zen. Udaletxea, eliza eta beste eraikin asko hartu eta kilometro batzuk mugitu behar izan zituzten, gaur egungo kokagune berriraino. 3 metroko elur gris tontorrak errepide eta bideetako ertzetan pilatzen ziren, baina hala ere, bertakoen hitzetan negu hartan ez zuen “ia elurrik bota”. Emakumeak trineo-karritoak eramaten zituzten erosketak egitera eta gaueko 5etatik aurrera kaleetako mugimendua bukatzen zen. Kirunan abenduan ez dago eguzki distiratsurik, 2-3 argi ordu besterik ez genituen eta egunsentia bukatu baino lehen iluntzea zetorren. Egunez -10 gradutan geunden baina iluntzean -20 gradura heldu gintezkeen, nahiz eta denbora handirik kalean ez eman arropa beroak eta batez ere oinetako egokiak behar beharrezkoak ziren.

Laponiako jendea Saami izena du, eta bertan geundenez Saami familia baten bizimodua nolakoa zen ikusteko aukera izan genuen, baita haien kulturari buruz ikasi. Heldu ginenean hiru animaliaren arteko desberdintasuna azaldu ziguten lehendabizi: Elur-oreina (reno), oreinandia (alce) eta oreina (ciervo) gauza bera ez zirelako. Nahiz eta euskaraz izen jatorri berdina izan espezie diferenteak dira eta gauza diferenteetarako erabiltzen dira. Samiak elur-oreinak hazteaz bizi dira. Herri nomada da beraien orein taldea alapidea aurkitzen den lekuetara eramaten dute. Elur-oreinez bizi dira: larruarekin janzten dira, haragia jaten dute, esnea edaten dute, adarrekin tresnak egiten dituzte, etab. Beraien bizitza azken 200 urtetan askorik aldatu ez duela ematen du. Kanpai denda erraldoietan familia osoak bizi dira, erdian sortzen duten sutea bero-iturri bakarra dutela. Bizitza gogorra dute, baina familia bateko patriarkak esan zigun moduan “ez dute beste inon beraien burua ikusten”. Wikipedia-ren arabera 82.000 pertsonako herrialdea da, eta hizkuntza propioa erabiltzen dute “samiera”. Hala ere Laponia osatzen duten 4 herrialdeetan (Danimarka, Suedia, Finlandia eta Errusia) sami hizkuntza desberdinak erabiltzen dira.

Familia Sami baten kanpamendura heldu ginenean azaldu ziguten hau guztia, oinetako egokiak behar genituela esan ziguten, izan ere 45 minutu eman genuen elurraren gainean eta azpian. Sami aitak generazio berrien erabakiez hitz egin zigun: bere seme-alabek hirira joan eta bizitza modernoago bat eramatea erabaki zutela. Seme bat musikaria zen, Yoik musika sami tradizionala egiten zuen, eta bere diskoa saldu zigun. Etengabe edozein gauza saldu nahi zigun tipoak, nire ustez horretarako onartuko ditu turistek bisitatxoak egitea. Gero etxebizitzara sartu ginen, Sami alaba bertan zegoen edari eta bazkari beroa prestatzen, kanpai-denda barruan nolako bizitza egiten zen azaltzen zigun bitartean. Bai, orein haragi gozoa eta salda beroa hartu nituenean gure barik lokartu nintzen. Bai gogorra jende honen bizitza.

Laponia I

LAPONIA II eta LAPONIA III

Laponiara egin genuen bidaiarekin hastea erabaki dut, izan ere, guztiok espero genuena zelako, eta paisaiaren berezitasunagatik, jardueretatik edo batek daki zergatik ONENA izan zelako. Suedian Erasmusa egingo genuela jakin genuen momentutik aurrera, zirkulu polar artikoa gurutzatu eta elur-oreinak ikusi nahi genituen, aurora borealak eta elurra, elur asko! Gure helburua Kiruna zen (Suediako iparraldean dagoen azken hiria) eta lurraldeari dagokionez hedadura handienetarikoa. Guk Karlstaden ginen, Oslo eta Estocolmo arteko bidearen erdigunean Vänern lakuaren ipar kostaldean. Urteko garairik egokiena aukeratu genuen: neguaren hasiera. Abenduko 5ean hasi genuen geure bidaia, autobusez. Aurretik 24 ordu baino gehiagoko bidaia genuen baina maletetan arropa beroa eta lehorra generaman eta bihotzean esperientziarik handiena bizitzeko esperantza.

Bidaia luzea izan zen, garai eta latitude horretan 3 argi ordu besterik ez genituen eta guztia elurrez estalita zegoen, horren handiak dira Suediako basoak! Autobusean lehen sorpresa: Kirunara heldu bezain pronto (goizeko 8etan helduko ginen) txakurrez bultzatutako trineotan muntatuko ginen. Albergera heldu, gozari bero bat hartu eta elurreko arropak jantzi genituen, beroak, oso; erosoak, ez horrenbeste; eta politak, inolaz ere. Goizeko 9etan hasi zen geure lehenengo esperientzia laponiarra. Oraindik gaua zen, baina bidaian zehar eguzkia aterako zen eta landa guztiak egunez ikusi izan genituen. Trineo bakoitzean bost lagun eta gidaria gindoazen, hamar txakur tiraka. Pena ematen zidan nola arnasestuka zeuden -10 graduko baso tarte horretan. Baina gidariak bridak mugitu eta txakurrak korrika hasi zirenean dena lasai geratu zen: inork ez zuen hitzik egiten, txakurren zapaldurak baino ez ziren entzuten elur birjina gurutzatzen dutenean.

Abiaduraz, hotzak hotz handiagoa ematen du eta betileak eta sudurzuloak izoztu egin zitzaizkigun, baina pena merezi izan zuen. Paisaia magikoa zen, pelikula baten barruan egingo bagina bezala. Ibilbidearen erdigunera heldu ginenean tipikoak diren Sami denda batzuetan sartu ginen, kafe beroa eta pasta goxo batzuk hartzen. Berriz ere bideari ekin baino lehen eskuak eta belarriak berotzeko. Bueltako bidaia elur motorretan egin genuen, arinago heldu ginen, baina ez zuen magia berdinik izan. Gaur ere inoiz bizi izandako esperientziarik liluragarriena bezala oroitzen jarraitzen dut.

ARGAZKIA 1, 3: Kiruna (Lappland) Leonor Moreno

ARGAZKIA 2: Lappland. Wikipedia